13 آذر 1400
En | 
زمان انتشار: 19 تیر 1400
آخرین به‌روزرسانی: یکشنبه, 20 تیر,1400
بازدید: 1278
 رونمایی از رشد اقتصادی استان ها
رونمایی از رشد اقتصادی استان ها

بررسی جزئیات محاسبه محصول ناخالص داخلی استان ها به قیمت ثابت در گفت و گو با رئیس مرکز آمار ایران

رشد اقتصادی کشور در سال ۱۳۹۹ بدون نفت صفر درصد و با نفت۰.۷ درصد از طرف مرکز آمار ایران اعلام شده است. محاسبه رشد اقتصادی که یکی از مهمترین شاخص های وضعیت اقتصادی
کشور هاست ، شامل فرایند پیچیده‌ای  است که به اطلاعات گسترده ای نیاز دارد. حساب های ملی سالانه به قیمت جاری و ثابت محاسبه می
شود (با در نظر گرفتن قیمت های یک سال پایه) و نرخ رشد از آن به دست می آید. در واقع حساب های منطقهای سالانه  یک برش جغرافیایی از حساب های ملی می باشد که یکی دیگر از فعالیت های مرکز آمار ایران است.

تهیه مستمر و منظم حساب های ملی بر اساس آخرین تجدید نظر سیستم حساب‌های ملی سازمان ملل(SNA (از سال ۱۳۷۳ در برنامه کار مرکز آمارایران قرار گرفت. بدین ترتیب مرکزآمار ایران هر ساله حساب های ملی را براساس تعاریف، مفاهیم، طبقه بندی ها و روش های محاسباتی بین المللی تهیه می کند. حساب‌های منطقه‌ای  نیز براساس تعاریف، مفاهیم، اصول و روش‌های محاسباتی و استانداردهای SNA سال 2008 ، هماهنگ و سازگار با حساب‌های ملی تهیه می‌شود. اهمیت آمارهای استانی، سبب شد تا محاسبه حساب تولید استان‌های کشور از سال 1376 در دستور کار مرکز آمار ایران قرار گیرد و اولين حساب منطقه‌اي براي همه‌ استان‌هاي كشور در سال ١٣٧٩ تهيه شد.

 همچنین نیاز به در دست‌داشتن اطلاعات به‌هنگام، با توجه به رویدادهای تأثیرگذار در اقتصاد کشورها سبب شده است كه اغلب كشورها نسبت به توليد حساب‌هاي زودرس (از جمله حساب‌های ملی فصلی) اقدام كنند. در همین راستا و به منظور رفع نیازهای آماری در برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای، تهیه حساب‌های منطقه‌ای زودرس نیز در دستور کار معاونت اقتصادی و محاسبات ملی مرکز آمار ایران قرار گرفت. این حساب‌ها با اتکا بر پايه‌های محاسباتی و داده‌های مورد استفاده در حساب‌هاي ملی فصلي تهیه شده است و حساب های  منطقه‌‌ای  زودرس در سال 1399 در دست محاسبه است.

اما اخیرا مرکز آمار ایران اقدام به تولید شاخص جدیدی به نام محصول ناخالص داخلی استان ها به قیمت ثابت( سال پایه ۱۳۹۰ ) کرده است. با توجه جدید بودن این محصول نسبت به حساب های ملی، روابط عمومی مرکز آمار  ایران گفت وگویی با آقای دکتر جواد حسین زاده ، رئیس مرکز آمار ایران به منظور واکاوی بیشتر این حساب اقتصادی کرده است.

×××××××××××××××××××××××××××××××××××

آقای دکتر ضمن تشکر از این که وقتتان را در اختیار روابط عمومی قرار دادید، لطفا به عنوان اولین سوال توضیح مختصری در مورد حساب های منطقه ای و سابقه محاسبه آن در مرکزآمار ایران  بفرمایید.

  • حساب های منطقه‌ای در واقع برش جغرافیایی از حساب های ملی است.حساب‌های ملی را می‌توان از چند بعد ارائه کرد. یک بعد آن زمانی است که به تهیه حساب‌های فصلی و سالانه منجر می شود و به عبارت دیگر نرخ رشد را در کوتاهترین زمان ممکن ارائه می‌دهد و بعد دیگر، بعد جغرافیایی است که شامل حساب های منطقه‌ای می‌شود و حساب‌های بخشی نیز داریم که منظور از آن حساب بخش‌های نهادی چون خانوار و دولت است.

در ایران تهیه حسابهای منطقه‌ای برای اولین بار در سال ۱۳۷۶ ، با همکاری مرکز آمار ایران و سازمان مدیریت و برنامه ریزی چند استان آغاز شد و از سال ۱۳۷۹ به بعد به طور مستمر همراه با حساب های ملی سالانه تهیه شده است.

لطفا بفرمایید روش محاسبه محصول ناخالص داخلی منطقه ای ( استان) چگونه است و ارتباط آن با حساب های ملی چیست؟

  • این حساب ها بر اساس دستور العمل‌های بین المللی تهیه حساب های ملی و کاملا هماهنگ و مطابق با حساب‌های ملی تهیه می‌شود. یعنی تمامی استانداردها نظیر طبقه بندی‌ها، تعاریف و مفاهیم و دستور العمل‌های مورداستفاده در محاسبه این محصول ، مشترک و همراستا با حسابهای ملی است و هیچ تناقضی با هم ندارند. منابع داده‌ای آن با حساب‌های ملی مشترک بوده و بسیار گسترده و متعدد است که مهمترین آن‌ها عبارتند از:

۱-طرح های آمارگیری جاری در مرکز آمار مثل کارگاه‌های صنعتی بالای ۱۰ نفر کارکن

۲- اطلاعات ثبتی سازمان‌ها و دستگاه‌ها از قبیل صورت‌های مالی شرکت‌های دولتی و بورسی و سایر شرکت‌های خصوصی تاثیر گذار در اقتصاد

۳-عملکرد هزینه و تملک دستگاه‌های دولتی به تفکیک فصول بودجه و ساختار هزینه‌ای

۴- اطلاعات چارچوبی، شاخص های غیر مالی و سایر اطلاعات دریافتی از استان‌ها

طبقه بندی حساب‌های ملی در حال حاضرشامل ۸۲ رشته فعالیت بر اساس طبقه بندی ISIC4 می‌باشد و شاخص‌هایی مثل ستانده، مصارف واسطه و ارزش افزوده محاسبه می شود. بنابر ویژگی حساب‌های منطقه‌ای، محاسبه در برخی موارد از کل به جز و در برخی موارد از جز به کل و یا ترکیبی است. در نتیجه ، هماهنگی بین حساب‌های ملی و منطقه‌ای حفظ می‌شود. به غیر از ۳۱ استان، منطقه دیگری هم تحت عنوان فرا منطقه هم هست که طبق تعریف ، بخشی از اقتصاد کشور بوده که نمیتوان آن را به هیچ یک از مناطق نسبت داد. از جمله آب‌های فلات قاره ، قلمرو سیاسی کشور و سایر نقاط جهان مثل سفارتخانه‌ها و... که در نهایت از تجمیع اقتصاد این مناطق، حساب های منطقه‌ای حاصل می‌شود.

اخیرا مرکز آمار محصول جدیدی با عنوان محصول ناخالص داخلی استان ها به قیمت ثابت تولید کرده است. ویژگی های این محصول جدید چیست؟

  • بنا بر تقاضا برای حساب منطقه ای به قیمت ثابت و محاسبه نرح رشد به تفکیک استان‌ها از سوی کاربران مختلف، سازمان برنامه و بودجه کشور و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها، به ویژه امور آمایش سرزمین به صورت موردی برای تهیه و توسعه این آمار اقداماتی را انجام داده اند. اما ماهیت کار به دلیل ضرورت حفظ هماهنگی و انجام آمار ملی و منطقه ای(همانطور که برای قیمت جاری وجود داشت) ایجاب می کرد که محاسبات به صورت متمرکز و سازگار انجام شود، چرا که وقتی یک استان به تنهایی محاسبات را انجام می دهد رعایت برخی قید و شرط ها لازم نیست مثلا محدودیت یکسان شدن جمع استانی و ملی مهم نیست در صورتی که طبق اصول ملی و منطقه ای، پایه ای ترین امر، رعایت این شروط است . پس درست و منطقی این بود که این محاسبات توسط مرکز آمار ایران انجام شود ولی به دلیل نیاز بسیار زیاد به اطلاعات و آمار ، همچنین نیاز به نیروی انسانی متخصص و متعدد، این امر همواره خارج از اولویت‌های این مرکز بود.

 سال گذشته مرکز آمار ایران این امر را دردستور کار خود قرار داد. با وجود شرایط سخت سال گذشته از نظر شیوع بیماری کووید-۱۹ و موضوع دورکاری یا در برخی موارد کسالت و گرفتاری که برای همکاران و خانواده ایشان پیش آمد و همچنین دورکاری سایر دستگاه‌ها و سازمان‌ها ، موجب گردید که داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز به راحتی در دسترس قرار نگیرد، اماخوشبختانه همکاری صمیمانه بین معاونت آمار استان‌ها و مرکز آمار ایران و همچنین همت و اراده و توان کارشناسی دفتر حساب‌های اقتصادی این مرکز منجر به تهیه و تدوین این حساب ها شد.

 در رابطه با ویژگی های اصلی این حساب هم می‌توانم به موارد زیر اشاره کنم:

۱- وجود هماهنگی با حساب‌های ملی سالانه، رعایت استانداردها و طبقه بندی‌ها، روش‌های محاسبه و مهم‌تر از همه استفاده از داده‌های یکسان در محاسبات آن.

۲-به دلیل استفاده از داده‌های موجود و عدم اجرای طرح‌های آمارگیری در استان ها که لزوماَ اپتیمم بودن در سطح مورد نیاز کار را نداشته است، این طرح بدون تحمیل هیچ گونه هزینه اضافی به دولت و نظام انجام شده است. این حساب‌ها برای ارزش افزوده در ۱۸ بخش اصلی منتشر خواهد شد، هر چند جزئیات محاسبات مطابق با حساب های ملی بر اساس ستانده، مصارف واسطه و ارزش افزوده هر بخش ( یعنی حد اقل ۸۲ رشته فعالیت) می‌باشد. روش محاسبه نیز بر اساس توصیه‌های سازمان ملل مندرج در آخرین نسخه نظام حساب‌های ملی سال ۲۰۰۸، راهنمای سنجش و قیمت یورو استات ویرایش ۲۰۱۶ و دستور العمل‌های تهیه حساب‌های منطقه‌ای یورو استات، ویرایش ۲۰۱۳ است. این نکته را هم باید بگویم که همانند حساب‌های ملی سالانه، ستانده و مصارف واسطه هر بخش ، جداگانه و با روش هایی که در گزارش های توصیفی طرح  آمده ، به صورت مستقل محاسبه شده است و ارزش افزوده به قیمت های ثابت از تفاضل این دو عدد حاصل می شود.

آقای دکتر  لطفا بفرمایید مزایای انجام محاسبه حساب‌های منطقه‌ای به قیمت ثابت چیست؟

  • این کار دارای مزایای متعددی است که برخی از آنها را بیان می‌کنم:
  • دستیابی به نرخ رشد اقتصادی هر استان و رشد اقتصادی بخش‌های مختلف استانی
  • بررسی دقیق‌تر روند توسعه در هر استان و مقایسه آن با دوره های قبلی
  •  بررسی عملکرد اقتصادی با جزئیات بیشتر و امکان برنامه ریزی دقیق‌تر و صحیح تر
  •  بررسی مزیت نسبی استان‌ها
  • بررسی سهم استان‌ها در رشد اقتصادی کشور
  • بررسی سهم هر استان در رشد اقتصادی رشته فعالیت‌ها
  •  فراهم کردن امکان برنامه‌ریزی برای بهبود عملکرد در سطح استانی و به عبارتی بهینه کردن برنامه‌ریزی استانی، هم سو و هم جهت با منافع ملی
  • بهبود و افزایش دقت آمارهای حساب های منطقه‌ای و ملی به ویژه در مواردی که محاسبات به صورت مستقیم از اطلاعات استانی به دست می آید یعنی در روش جزء به کل.

با توجه به این فعالیت‌ها خلاصه‌ای از نتایج حاصل از حساب‌های منطقه ای را بفرمایید.

  • خلاصه‌ یافته‌ها از محاسبه محصول ناخالص داخلي استان‌ها به قيمت ثابت 1397-1390( سال پايه 1390) را می‌توان به شرح زیر بیان کرد:
    در سال 1397، در بین استان های کشور، بیشترین محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال پایه 1390متعلق به استان تهران است. محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت استان تهران 1707805 میلیارد ریال، استان خوزستان 1293788 میلیارد ریال و استان بوشهر 429168 میلیارد ریال است. این سه استان به ترتیب 22.82و 17.92 و5.74 درصد سهم در محصول ناخالص داخلی کل کشور دارند.

در سال 1397، در بین استان های کشور بیشترین محصول ناخالص داخلی بدون نفت به قیمت ثابت سال پایه 1390متعلق به استان تهران است. محصول ناخالص داخلی بدون نفت به قیمت ثابت استان تهران 1704339 میلیارد ریال، استان اصفهان 397049 و استان بوشهر 369448 میلیارد ریال است. این سه استان به ترتیب28.11 و 6.55 و 6.09 درصد سهم در تولید ناخالص داخلی بدون نفت کل کشور ، دارند.

به این ترتیب 10 استان تهران، اصفهان، بوشهر، خراسان رضوي، خوزستان، فارس ، مازندران، آذربايجان شرقي، كرمان و البرز بیش از 70 درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص
داده اند.

کمترین سهم محصول ناخالص داخلی بدون نفت متعلق به استان ایلام است. سهم 6 استان شامل اردبیل، سمنان، چهارمحال و بختياري، كهگيلويه و بويراحمد، خراسان شمالي، خراسان جنوبي، ايلام و البته فرامنطقه‌ای کمتر از 6 درصد است.

همچنین در زمینه  رشته فعالیت های اقتصادی و رتبه استان ها می توان  به موار د زیر اشاره نمود:

در سال 1397 محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت رشته فعالیت کشاورزی، جنگلداری و ماهیگیری 454579میلیارد ریال است. نرخ رشد اقتصادی این رشته فعالیت3.44- درصد بوده است و به طور متوسط این فعالیت طی سال های1390 تا 1397 ، 2.78 درصد رشد داشته است. استان مازندران با 9.78 درصد بیشترین سهم در محصول ناخالص داخلی این رشته فعالیت را داشته است و سپس به ترتیب استان های فارس، خوزستان، كرمان، تهران، خراسان رضوي و اصفهان بیشترین سهم ها را دارند. بیشترین نرخ رشد این رشته فعالیت در سال 1397 نیز متعلق به استان مازندران با 14.96 درصد است.

در سال 1397 محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت رشته فعالیت های استخراج معدن که شامل رشته فعالیت های استخراج نفت خام، گاز طبيعي و خدمات پشتیبانی معادن واستخراج سایر معادن است 1,502,569 میلیارد ریال می باشد . نرخ رشد اقتصادی این رشته فعالیت 13.24- درصد بوده است و به طور متوسط این فعالیت طی سال های1390 تا 1397 ، 2.16- درصد رشد داشته است. استان خوزستان با 65.34 درصد بیشترین سهم در محصول ناخالص داخلی این رشته فعالیت را داشته است و سپس به ترتیب فرامنطقه ای با 9.64 درصد واستان های كهگيلويه و بويراحمد 8.51 درصد، ايلام 4.68 درصد و بوشهر 3.89 درصد بیشترین سهم ها را دارند.

در سال ۱۳۹۷ محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت رشته فعالیت های گروه صنعت که شامل رشته فعالیت های صنعت ،تأمين برق، گاز، بخار و تهویه هوا، آبرسانی، مدیریت پسماند، فاضلاب و فعالیت‌های تصفیه ساختمان است، 1730973 میلیارد ریال می باشد . نرخ رشد اقتصادی این رشته فعالیت‌ها 6.76- درصد بوده است و به طور متوسط این فعالیت‌ها طی سال های1390 تا 1397 ، 0.35- درصد رشد داشته است. استان تهران با 19.52 درصد بیشترین سهم در محصول ناخالص داخلی این رشته فعالیت را داشته است و سپس به ترتیب استان‌های بوشهر18.13 درصد، اصفهان7.94درصد، خوزستان 6.34 درصد، فارس 5.04درصد، آذربايجان شرقي 4.98 درصد، خراسان رضوي 4.14 درصد، يزد 3.03 درصد، كرمان 2.78 درصد، البرز 2.65 درصد، بیشترین سهم ها را دارند و این 10 استان 74 درصد از محصول ناخالص داخلی این رشته فعالیت را به خود اختصاص
داده اند.

بیشترین نرخ رشد متوسط از سال 1390 تا 1397 این رشته فعالیت نیز متعلق به استان های بوشهر9.17 درصد ، يزد4.53درصد ، سيستان وبلوچستان4.14 درصد و زنجان 3.65 درصد است.

در سال 1397 بیشترین نرخ رشد ها متعلق به استان های یزد13.64 درصد ، همدان5.33 درصد و کردستان 2.46 درصد است.

در سال 1397 محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت رشته فعالیت های گروه خدمات که شامل رشته فعالیت های عمده فروشي و خرده فروشي، تعمير وسايل نقليه موتوری و موتور سیکلت، حمل و نقل و انبارداري و پست ، فعالیت خدماتی مربوط به تامین جا و غذا، اطلاعات و ارتباطات، فعاليت‌هاي مالي و بيمه، املاک و مستغلات، فعاليت‌هاي حرفه‌اي، علمي و فني، فعاليت‌هاي اداري و خدمات پشتيباني، اداره امور عمومي، خدمات شهري و تامین اجتماعی، آموزش، فعالیت‌هاي مربوط به سلامت انسان و مددکاری اجتماعی، فعالیت‌های هنر، سرگرمی، تفریح و سایر خدمات است، 3741752 میلیارد ریال می باشد .

نرخ رشد اقتصادی این رشته فعالیت‌ها 0.59درصد بوده است و به طور متوسط این فعالیت‌ها طی سال های1390 تا 1397 ، 3.09 درصد رشد داشته است. استان تهران با 35.50 درصد بیشترین سهم در محصول ناخالص داخلی این رشته فعالیت را داشته است و سپس به ترتیب استان‌های خراسان رضوي 6.65 درصد، اصفهان6.27درصد، فارس 4.89 درصد و خوزستان 4.46 بیشترین سهم ها را دارند.

بیشترین نرخ رشد متوسط از سال 1390 تا 1397 این رشته فعالیت‌ها بعد از فرا منطقه‌ای متعلق به استان های كهگيلويه وبويراحمد با 4.98 درصد، خراسان جنوبي با  4.92درصد، خراسان شمالي با 4.58 درصد و مازندران با  4.42 درصد است.

در سال 1397 بیشترین نرخ رشدها بعد از فرامنطقه‌ای متعلق به استان های كهگيلويه و بويراحمد 8.48 درصد ، هرمزگان 7.64درصد ، سيستان و بلوچستان 5.81 درصد و يزد درصد 5.73 است.

 

 

تصاویر
  •  رونمایی از رشد اقتصادی استان ها
طراحی سایت